Nederland leeft en werkt al eeuwen met het water. Behalve dat met onder meer de Deltawerken het land tegen het water wordt beschermd, is er ook het streven naar synergie. Steeds vaker wordt het water bewust geïntegreerd met het dagelijks leven, weet landschapsarchitect Annerie van Daatselaar. ‘We leven met het water en houden het niet alleen buiten.’

Het programma ‘Ruimte voor de rivier’ is een van de typische voorbeelden van de combinatie van leven en werken met water, zegt Van Daatselaar.

Deel 1 uit de serie over natte infra.

Water de ruimte geven
‘Ruimte voor de rivier combineert een veiliger rivierengebied met een aantrekkelijke leefomgeving. Op zo’n 30 plaatsen wordt er daarvoor meer ruimte voor de rivier gemaakt.’ Als voorbeelden noemt ze de ontpoldering van de Noordwaard en Ruimte voor de Waal. ‘De dijk bij Lent wordt 350 meter landinwaarts verplaatst. In de bredere uiterwaarden wordt een nevengeul gegraven die helpt om het rivierwater bij extreme waterstanden af te voeren. Het binnendijkse gebied is daarmee beter beschermd tegen overstromingen.’

In totaal bestaat Ruimte voor de rivier uit zo’n 30 projecten’, zegt ze. ‘Allemaal met hetzelfde doel: het water weer de ruimte geven binnen ons leef- en werkgebied.’ Dat kan soms heel dichtbij komen’, heeft ze in de praktijk gezien.

‘Ik ken het voorbeeld van een boer die haar boerderij heeft op een verhoogd deel van de uiterwaarde. Met de locatie is er rekening mee gehouden dat het water de ruimte kan krijgen. Dat betekent wel dat bij een hoge waterstand het water heel dichtbij kan komen. Maar dat weet ze, daar leeft ze mee. Dat is onderdeel van haar dagelijks bestaan.’

Rabattenbossen
Recent was Van Daatselaar zelf betrokken bij een project waar water en nieuwe ontwikkelingen elkaar vonden. ‘In de gemeente Voorst is een landgoed ontwikkeld op een locatie waar agrarisch land is ingeruild voor nieuwe natuur. Tegelijkertijd zijn er maatregelen getroffen om de wateroverlast te kunnen aanpakken’, zegt ze.

‘Een voorbeeld daarvoor is de aanleg van rabattenbossen. Dat zijn percelen met geulen, de grond die is uitgegraven vormt dijkjes waarop bomen zijn geplant. Hierdoor kan in het natte gebied het water makkelijk worden geborgen en later wegstromen’, legt ze uit.

‘De beek is ook zo aangelegd dat die bij zware regenval buiten z’n oever kan treden. Hoewel het een kleinschalig project is, is het wel een typisch voorbeeld hoe we in Nederland samen met en aan het water werken. De opgave om 10.000 kuub te kunnen bergen is geslaagd door water in te passen in het landschap. Of pas je het landschap aan het water aan? Eigenlijk doe je allebei. Met name dat is de kracht van Nederland.’

Polderen
‘Water is onderdeel van ons land, het zit in onze genen, we hebben het bevochten, leven er mee en het heeft ons verrijkt, zoals de polders die we van het water hebben gewonnen. Dat heeft de basis gelegd voor onze waterschappen en daar komt ook onze poldercultuur vandaan. We hebben het altijd met elkaar eens moeten worden, anders zouden we letterlijk ten onder gaan. Dat doen we al sinds het bestaan van Nederland en we zullen er altijd mee blijven door blijven gaan.’

Zo is vorig jaar weer een Deltaplan gelanceerd om ook de komende 30 jaar het water buiten te houden en om voor iedereen voldoende zoet water te hebben, zegt Van Daatselaar. ‘Landschapsarchitecten hebben daar een belangrijke rol in. Alles in Nederland is ontworpen, er is niets dat niet is aangeraakt. Soms zie je dat wel, soms helemaal niet, het effect van ons werk zie je meestal pas na een jaar of 30.’

Imposante waterwerken
Nederland heeft zo’n 13 landschapstypen. ‘Vrijwel allemaal hebben ze een relatie met water; van polders tot duinen en rivierlandschappen. Water gaat als een rode draad door ons land; van grondwater, stroompjes, beken en rivieren. Om dat allemaal in goede banen te leiden zijn er ontelbare grote en kleine waterwerken aangelegd’, zegt ze.

‘Niet alleen complexe sluizencomplexen en imposante bruggen als de Oosterscheldekeerring, maar ook ingenieuze systemen om water te kunnen spuien. Waterberging is er in verschillende vormen, zoals bredere rivieren, in de duinen, onder parkeergarages en in de regenton in onze eigen achtertuin. Alles draagt bij om te leven en werken met het water; hoe klein of groot ook.’

Annerie van Daatselaar is op dit moment bezig met een studie naar de historie van het stuwwallandschap in de gemeente Renkum. Dat moet resulteren in een fietsroute met korte wandelroutes langs bijzondere historische waterelementen op het landgoed De Duno. De route voert ook langs het karakteristieke stuwcomplex in de Nederrijn bij Driel.

Wilt u meer weten over de serie over natte infra op het VSE-blog? Mail dan met verkoop@vse.nl. Lees ook de artikelen die hij over natte infra selecteerde in zijn rubriek ‘Voor u gelezen’.